तपाइँ हामी मध्ये जो कोहि पनि कुनै न कुनै बेला रोएका हुन्छौ | 'आँशु नाचुहाउने मानिस त केवल रोबट हुन सक्छ' - एलिजाबेथ गिल्वार्ट आफ्नो एउटा पुस्तकमा लेख्छिन | दुखद वा सुखद घटनामा आँखाबाट आँशु चुहेको अवस्था रुनु हो | एक तथ्यांकका अनुसार महिलाहरु महिनामा औषतमा ५.३ पटक रुन्छन भने पुरुषहरु १.३ पटक मात्रै रुन्छन | त्यसैले, यो अध्यानले नै प्रष्ट गर्छ कि पुरुषहरु भन्दा महिलाहरु बढी रुन्छन | आखिर किन त ?? जान्न उत्सुक हुनुहुन्छ होला ! आउनुहोस केहि जानकारी लिइ हालौ न त | जैविक रुपमा भन्नु पर्दा पुरुषमा महिलामा भन्दा बढी टेस्टोस्टेरोन नामको हार्मोन हुन्छ जसले आँशुलाई दबाइदिन्छ | अर्को तर्फ महिलामा प्रोल्याक्टिन नाम गरेको हार्मोन हुन्छ, जसले बढी आँशु उत्पादन गर्छ | तर, यी २ वटा हार्मोनले मात्र तपाइँ बढी रुने वा नरुने भन्ने बिषयलाई निर्देशित गर्दैन किनकि रुवाईका प्रकारले यसको मात्रालाई बताउछ |
रुवाईका प्रकार !
प्रोटिनयुक्त एन्टी ब्याक्टेरियल तरल पदार्थलाई आँखाको गेडिको बाह्य किनारमा हुने ल्याक्रिमल ग्लानडले छोपेको हुन्छ | जब हामी आँखा झिमिक्क गर्छौ, सो तरल पदार्थ निस्कन्छ र यसले हाम्रो सम्पूर्ण आँखालाई चिप्लो प्रदान गर्छ | यसलाई आधारभूत आशा भनिन्छ र यसको मुख्य काम नै चिप्लो पदार्थ निस्कासन गरेर आँखालाई रक्षा गर्नु हो | एक पटक सोच्नुहोस त प्याज काट्दा किन आँशु आउछ ? आँखामा केहि भएमा प्रतिक्रिया स्वरूप आउने स्वत: आँशु हो यो | यस आँशुले हावा, धुलो, धुँवा, रसायान जस्ता हानीकारक पक्षबाट बचाउछ | आँखामा भएको धुलो र अनावश्यक कुरालाई यस आँशुले आँखाबाट पखाली दिन्छ |
अर्को प्रकारको आँशु निक्कै भावनात्मक किसिमको हुन्छ | यो अवस्थामा आँखाबाट यति धेरै आँशु आउछ कि आँशु नाकको प्वालबाट समेत बाहिर निस्कन्छ | धेरै रुँदा मानिसको नाकबाट पानी चुहिनु पनि यहि कारण हो | गालाबाट नै तपतपी चुहिने आँशु मानिसलाई धेरै चिन्ता, निराशापन, अनि दुखिपनको कारणले गर्दा आउछ | यस्तै, आँशु कुनै बेला हर्षको समयमा पनि आउछ | रुँदाखेरि हार्मोन र न्युरोट्रान्सिमटरले पनि महत्वपुर्ण भूमिका खेलेको हुन्छ |
मायाले तपाईलाइ रुवाउछ !
सेरोटोनिन (मानिसलाई खुशी बनाउने हार्मोन) ले शारीरिक र मनोबैज्ञानिक कार्यलाई प्रभाब पार्छ | मुडलाई सन्तुलन गर्न पनि यसको ठुलो भूमिका हुन्छ | भोक दबाउन तथा हड्डीको घनत्व घटाउन पनि यसले महत्वपुर्ण भूमिका खेलेको हुन्छ | तसर्थ, शरीरमा अत्याधिक मात्रामा सेरोटोनिनले मानिसमा हड्डी कम्जोर हुने गर्छ (यो महिनावारीको समयमा महिलालाइ बढी हुने गर्छ) | सेरोटोनिन उत्पन्न गर्ने ट्राइफन मासिक धर्मको समयमा महिलामा घट्दै जान्छ, जसका कारण डिप्रेसन हुने वा आँशु चुहिने बढी सम्भावना हुन्छ | त्यस्तै, तपाइँ मायामा पर्दा पनि सेरोटोनिन नामको हार्मोनको तह न्यून हुन्छ, जसका कारण तपाई बढी रुने सम्भावना हुन्छ |
विभिन्न चरणमा रुने रुवाई !
सबै शिशुहरू जन्मदा रुने गुण लिएर जन्मन्छन | भर्खर जन्मिएको शिशु जन्मने बित्तिकै रुन्छ तर आँशु औदैना | उनीहरु बिस्तारै बढ्न थालेपछि आँखामा तरल पदार्थ आउन थाल्छ | भोक, निन्द्रा, पिडा, रिस वा सामान्य असजिलो बोध गराउन उनुहरु रुने गर्छन | १० महिनापछी उनीहरुको रुवाई अरु कसैको ध्यान आकर्षण गर्ने खालको हुन्छ | यसलाई फेक टियर्स वा भ्रमपूर्ण आँशु भनिन्छ |
प्रौढ अवस्थामा पुगेपछि टेस्टोस्टेरोन र प्रोल्याकटिन शुरु हुन्छ | यी हार्मोन बिकसित भएपछी महिलाहरु बढी रुन्चे हुन्छन भने पुरुषहरुमा हाँसोको मात्रा ह्वात्तै झर्छ | धेरै हानी हुने कुरा भएमा मात्र पुरुषहरु रुने गर्छन | तर, महिलाहरु भने निराश भए भने पनि आँशु चुहाउछन् | उनीहरु ठुलो स्वरमा धेरै आँशु चुहाएर रुन्छन | बैज्ञानिकहरुका अनुसार पुरुषहरुमा आँशु ग्रन्थी साना र महिलाहरुमा ठुलो हुने गर्छ | सरदर ५० बर्ष पुगेपछि हाम्रो रुवाइको प्रवृतिमा परिबर्तन हुन्छ | हार्मोनको परिबर्तनले यस्तो हुने गर्छ | अर्को तर्फा महिलामा भन्दा पुरुषमा टियर डक्ट (आँशुको खाल्डो) ठुलो हुने भएकोले पुरुषमा भन्दा महिलामा बढी आँशुको प्रबाह हुन्छ |
प्रौढहरुका लागि कति रुनु सामान्य हो !
बालबालिका दिनमा एकदेखि तिन घण्टासम्म रुने गर्छन | यो स्वाभाविक हो तर तिन घण्टा भन्दा बढी रियेमा वा एक सातामा तिन दिन भन्दा बढी रोएमा चिकित्सक कहाँ देखाउनु राम्रो हुन्छ | किनकि त्यो अस्वाभाविक रुवाई मानिन्छ |
त्यस्तै, प्रौढहरु कति रुन्छन अनि कति रुँदा राम्रो/नराम्रो भन्ने कुनै निश्चित समय छैन | यो रुने मानिसको अवस्थामा भर पर्छ | पश्चिमेली समाजमा रुनामा कुनै छेकबार नभए पनि एशियाली मुलुकमा रुनलाई कमजोरीपन बताइन्छ | रुँदाखेरि पिडामुक्त भएपनि रोएको क्षण निश्चय पनि सुखद होइन |
अन्त्यमा, सबै महिलाहरु पुरुष भन्दा बढी रुन्छन भन्ने होइन, कुनै कुनै महिलाहरुको आत्मबल पुरुषहरुको भन्दा पनि धेरै बलियो हुने हुनाले सम्पूर्ण महिलाहरुमा माथि उल्लेख गरिएका कुराहरु लागु हुन्छन भन्ने छैन !!
रुवाईका प्रकार !
प्रोटिनयुक्त एन्टी ब्याक्टेरियल तरल पदार्थलाई आँखाको गेडिको बाह्य किनारमा हुने ल्याक्रिमल ग्लानडले छोपेको हुन्छ | जब हामी आँखा झिमिक्क गर्छौ, सो तरल पदार्थ निस्कन्छ र यसले हाम्रो सम्पूर्ण आँखालाई चिप्लो प्रदान गर्छ | यसलाई आधारभूत आशा भनिन्छ र यसको मुख्य काम नै चिप्लो पदार्थ निस्कासन गरेर आँखालाई रक्षा गर्नु हो | एक पटक सोच्नुहोस त प्याज काट्दा किन आँशु आउछ ? आँखामा केहि भएमा प्रतिक्रिया स्वरूप आउने स्वत: आँशु हो यो | यस आँशुले हावा, धुलो, धुँवा, रसायान जस्ता हानीकारक पक्षबाट बचाउछ | आँखामा भएको धुलो र अनावश्यक कुरालाई यस आँशुले आँखाबाट पखाली दिन्छ |
अर्को प्रकारको आँशु निक्कै भावनात्मक किसिमको हुन्छ | यो अवस्थामा आँखाबाट यति धेरै आँशु आउछ कि आँशु नाकको प्वालबाट समेत बाहिर निस्कन्छ | धेरै रुँदा मानिसको नाकबाट पानी चुहिनु पनि यहि कारण हो | गालाबाट नै तपतपी चुहिने आँशु मानिसलाई धेरै चिन्ता, निराशापन, अनि दुखिपनको कारणले गर्दा आउछ | यस्तै, आँशु कुनै बेला हर्षको समयमा पनि आउछ | रुँदाखेरि हार्मोन र न्युरोट्रान्सिमटरले पनि महत्वपुर्ण भूमिका खेलेको हुन्छ |
मायाले तपाईलाइ रुवाउछ !
सेरोटोनिन (मानिसलाई खुशी बनाउने हार्मोन) ले शारीरिक र मनोबैज्ञानिक कार्यलाई प्रभाब पार्छ | मुडलाई सन्तुलन गर्न पनि यसको ठुलो भूमिका हुन्छ | भोक दबाउन तथा हड्डीको घनत्व घटाउन पनि यसले महत्वपुर्ण भूमिका खेलेको हुन्छ | तसर्थ, शरीरमा अत्याधिक मात्रामा सेरोटोनिनले मानिसमा हड्डी कम्जोर हुने गर्छ (यो महिनावारीको समयमा महिलालाइ बढी हुने गर्छ) | सेरोटोनिन उत्पन्न गर्ने ट्राइफन मासिक धर्मको समयमा महिलामा घट्दै जान्छ, जसका कारण डिप्रेसन हुने वा आँशु चुहिने बढी सम्भावना हुन्छ | त्यस्तै, तपाइँ मायामा पर्दा पनि सेरोटोनिन नामको हार्मोनको तह न्यून हुन्छ, जसका कारण तपाई बढी रुने सम्भावना हुन्छ |
विभिन्न चरणमा रुने रुवाई !
सबै शिशुहरू जन्मदा रुने गुण लिएर जन्मन्छन | भर्खर जन्मिएको शिशु जन्मने बित्तिकै रुन्छ तर आँशु औदैना | उनीहरु बिस्तारै बढ्न थालेपछि आँखामा तरल पदार्थ आउन थाल्छ | भोक, निन्द्रा, पिडा, रिस वा सामान्य असजिलो बोध गराउन उनुहरु रुने गर्छन | १० महिनापछी उनीहरुको रुवाई अरु कसैको ध्यान आकर्षण गर्ने खालको हुन्छ | यसलाई फेक टियर्स वा भ्रमपूर्ण आँशु भनिन्छ |
प्रौढ अवस्थामा पुगेपछि टेस्टोस्टेरोन र प्रोल्याकटिन शुरु हुन्छ | यी हार्मोन बिकसित भएपछी महिलाहरु बढी रुन्चे हुन्छन भने पुरुषहरुमा हाँसोको मात्रा ह्वात्तै झर्छ | धेरै हानी हुने कुरा भएमा मात्र पुरुषहरु रुने गर्छन | तर, महिलाहरु भने निराश भए भने पनि आँशु चुहाउछन् | उनीहरु ठुलो स्वरमा धेरै आँशु चुहाएर रुन्छन | बैज्ञानिकहरुका अनुसार पुरुषहरुमा आँशु ग्रन्थी साना र महिलाहरुमा ठुलो हुने गर्छ | सरदर ५० बर्ष पुगेपछि हाम्रो रुवाइको प्रवृतिमा परिबर्तन हुन्छ | हार्मोनको परिबर्तनले यस्तो हुने गर्छ | अर्को तर्फा महिलामा भन्दा पुरुषमा टियर डक्ट (आँशुको खाल्डो) ठुलो हुने भएकोले पुरुषमा भन्दा महिलामा बढी आँशुको प्रबाह हुन्छ |
प्रौढहरुका लागि कति रुनु सामान्य हो !
बालबालिका दिनमा एकदेखि तिन घण्टासम्म रुने गर्छन | यो स्वाभाविक हो तर तिन घण्टा भन्दा बढी रियेमा वा एक सातामा तिन दिन भन्दा बढी रोएमा चिकित्सक कहाँ देखाउनु राम्रो हुन्छ | किनकि त्यो अस्वाभाविक रुवाई मानिन्छ |
त्यस्तै, प्रौढहरु कति रुन्छन अनि कति रुँदा राम्रो/नराम्रो भन्ने कुनै निश्चित समय छैन | यो रुने मानिसको अवस्थामा भर पर्छ | पश्चिमेली समाजमा रुनामा कुनै छेकबार नभए पनि एशियाली मुलुकमा रुनलाई कमजोरीपन बताइन्छ | रुँदाखेरि पिडामुक्त भएपनि रोएको क्षण निश्चय पनि सुखद होइन |
अन्त्यमा, सबै महिलाहरु पुरुष भन्दा बढी रुन्छन भन्ने होइन, कुनै कुनै महिलाहरुको आत्मबल पुरुषहरुको भन्दा पनि धेरै बलियो हुने हुनाले सम्पूर्ण महिलाहरुमा माथि उल्लेख गरिएका कुराहरु लागु हुन्छन भन्ने छैन !!
